Nowe obowiązki dla firm od 30 grudnia. EUDR obejmie drewno, kawę, kakao i wiele innych produktów
Od 30 grudnia 2026 roku duże i średnie przedsiębiorstwa w Unii Europejskiej będą musiały stosować nowe przepisy dotyczące produktów związanych z wylesianiem. Rozporządzenie EUDR obejmuje nie tylko importerów drewna. Na liście znajdują się również m.in. kawa, kakao, soja, kauczuk, bydło i palma olejowa, a także wiele wytwarzanych z nich produktów – od czekolady i mebli po opony.
Dla mikro i małych przedsiębiorstw przewidziano późniejszy termin – zasadniczo 30 czerwca 2027 roku. Wyjątkiem są niektóre firmy działające już wcześniej na rynku drewna i objęte unijnym rozporządzeniem EUTR, dla których zastosowanie może rozpocząć się wcześniej.
EUDR to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115. Jego podstawowym celem jest ograniczenie udziału rynku europejskiego w globalnym wylesianiu i degradacji lasów. Regulacja dotyczy zarówno produktów sprowadzanych spoza Unii Europejskiej, jak i wytwarzanych na terenie UE oraz eksportowanych poza Wspólnotę.
Jakich towarów dotyczy EUDR?
Rozporządzenie obejmuje siedem podstawowych grup towarów. Nie oznacza to jednak, że regulacji podlega wyłącznie handel surowcem. W załączniku I do rozporządzenia wskazano również konkretne produkty zawierające te towary lub wytwarzane z ich wykorzystaniem.
| Towar objęty EUDR | Przykładowe produkty objęte przepisami |
|---|---|
| Drewno | drewno surowe i opałowe, węgiel drzewny, płyty wiórowe, płyty pilśniowe, sklejka, meble i ich części |
| Kawa | ziarna kawy, kawa palona i inne produkty wymienione w odpowiednich kodach CN |
| Kakao | ziarna kakao, pasta kakaowa, masło kakaowe, proszek kakaowy, czekolada i wybrane produkty zawierające kakao |
| Soja | ziarna soi, mąka i mączka sojowa, olej sojowy, makuchy i inne pozostałości |
| Kauczuk | kauczuk naturalny, mieszanki kauczukowe, opony, dętki, taśmy i wybrane wyroby z kauczuku |
| Bydło | żywe bydło oraz określone rodzaje mięsa, skór i innych produktów pochodzenia bydlęcego |
| Palma olejowa | olej palmowy, jego frakcje, jądra palmowe, pozostałości po przetwarzaniu oraz wybrane produkty pochodne |
Kluczowe znaczenie ma kod taryfowy konkretnego produktu. Nie każdy towar zawierający nawet niewielką ilość danego surowca automatycznie podlega EUDR. Firma powinna sprawdzić, czy produkt znajduje się w załączniku I do rozporządzenia.
Nie tylko importerzy. Kogo obejmą nowe przepisy?
EUDR ma znacznie szerszy zakres niż klasyczne przepisy dotyczące importu. Obowiązki mogą dotyczyć firm, które po raz pierwszy wprowadzają określony produkt na rynek Unii, ale również przedsiębiorców uczestniczących w dalszej części łańcucha dostaw oraz eksporterów.
W praktyce przepisy mogą być istotne m.in. dla:
- importerów drewna i produktów drewnianych,
- producentów i dystrybutorów mebli,
- palarniach kawy i importerów ziaren,
- producentów czekolady i wyrobów kakaowych,
- firm handlujących soją i paszami,
- importerów opon i wyrobów z kauczuku naturalnego,
- przedsiębiorstw działających w branży mięsnej i skórzanej,
- firm wykorzystujących olej palmowy,
- eksporterów produktów objętych EUDR.
Produkt musi być „wolny od wylesiania”
Najważniejszy warunek wprowadzony przez EUDR dotyczy pochodzenia produktu. Towar objęty regulacją będzie można wprowadzić na rynek lub wyeksportować z Unii tylko wtedy, gdy spełnia wymagania określone w rozporządzeniu.
Produkt powinien:
- być wolny od wylesiania,
- zostać wyprodukowany zgodnie z właściwymi przepisami kraju produkcji,
- być objęty wymaganą procedurą należytej staranności.
Kluczową datą graniczną jest 31 grudnia 2020 roku. Towar może zostać uznany za wolny od wylesiania, jeżeli pochodzi z gruntów, na których po tej dacie nie doszło do wylesiania. W przypadku drewna regulacja obejmuje również kwestie degradacji lasów.
Firma będzie musiała znać dokładne miejsce produkcji
Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów EUDR jest obowiązek ustalenia geolokalizacji gruntów, z których pochodzi dany towar. Nie wystarczy zatem ogólna informacja o kraju czy regionie produkcji.
Przedsiębiorca będzie musiał zgromadzić odpowiednie informacje dotyczące m.in.:
- rodzaju i ilości produktu,
- kraju produkcji,
- dostawcy oraz odbiorcy,
- geolokalizacji wszystkich działek, na których wyprodukowano dany towar,
- daty lub przedziału czasowego produkcji,
- dowodów potwierdzających brak związku produktu z wylesianiem,
- zgodności produkcji z prawem obowiązującym w kraju pochodzenia.
W przypadku działek o powierzchni przekraczającej cztery hektary geolokalizacja powinna być określona za pomocą wielokąta wskazującego granice terenu. W pozostałych przypadkach możliwe jest wykorzystanie punktu lokalizacyjnego.
Na czym polega należyta staranność?
Przed wprowadzeniem produktu na rynek przedsiębiorca objęty pełnymi obowiązkami EUDR będzie musiał przeprowadzić procedurę należytej staranności. Składa się ona z kilku etapów.
| Etap | Co musi zrobić przedsiębiorca? |
|---|---|
| 1. Zebranie informacji | zgromadzić dane dotyczące produktu, dostawcy, kraju pochodzenia i geolokalizacji produkcji |
| 2. Ocena ryzyka | sprawdzić, czy istnieje ryzyko, że produkt nie spełnia wymagań EUDR |
| 3. Ograniczenie ryzyka | w razie potrzeby pozyskać dodatkowe dokumenty, przeprowadzić kontrole lub zastosować inne środki ograniczające ryzyko |
| 4. Oświadczenie | przekazać wymagane dane do unijnego systemu informacyjnego przed wprowadzeniem produktu na rynek lub jego eksportem |
Produkt nie powinien zostać wprowadzony do obrotu, jeżeli przedsiębiorca nie przeprowadził wymaganej procedury lub jeżeli analiza wskazuje na więcej niż znikome ryzyko niezgodności z przepisami.
Powstał specjalny system informacyjny EUDR
Komisja Europejska uruchomiła elektroniczny system informacyjny służący do obsługi oświadczeń związanych z EUDR. To właśnie w nim przedsiębiorcy objęci odpowiednim obowiązkiem będą przekazywać oświadczenia o należytej staranności.
System ma generować numer referencyjny powiązany z konkretnym oświadczeniem. Po zmianach przyjętych pod koniec 2025 roku ograniczono jednak część obowiązków dotyczących przekazywania tych numerów przez firmy znajdujące się na dalszych etapach łańcucha dostaw. Uproszczenie ma zmniejszyć obciążenia administracyjne przede wszystkim dla przedsiębiorstw, które same nie dokonują pierwotnego wprowadzenia towaru na rynek.
Polskie firmy będą kontrolowane przez różne inspekcje
W Polsce przygotowywany system nadzoru nad EUDR przewiduje podział kompetencji pomiędzy trzy grupy organów. Zakres kontroli ma zależeć od rodzaju produktu.
| Organ | Planowany zakres odpowiedzialności |
|---|---|
| Inspekcja Ochrony Środowiska | drewno, kauczuk i produkty z nimi związane |
| Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych | kakao, kawa, palma olejowa, soja i produkty pochodne |
| Inspekcja Weterynaryjna | bydło i produkty pochodzenia bydlęcego objęte rozporządzeniem |
Koordynacją prac związanych z wdrożeniem rozporządzenia zajmuje się Ministerstwo Klimatu i Środowiska we współpracy m.in. z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministerstwem Rozwoju i Technologii oraz Ministerstwem Finansów.
Kiedy EUDR zacznie obowiązywać?
Terminy były już kilkukrotnie przesuwane, dlatego przedsiębiorcy powinni zwracać uwagę na aktualny harmonogram, a nie na starsze publikacje wskazujące wcześniejsze daty.
| Data | Kogo dotyczy |
|---|---|
| 30 grudnia 2026 r. | duże i średnie przedsiębiorstwa oraz niektóre mikro i małe podmioty wcześniej objęte EUTR |
| 30 czerwca 2027 r. | pozostałe mikro i małe przedsiębiorstwa objęte okresem przejściowym |
| 30 grudnia 2027 r. | niektóre nowe produkty dodane do zakresu EUDR w 2026 roku |
Firmy powinny zacząć od sprawdzenia kodów CN swoich produktów
Dla wielu przedsiębiorstw pierwszym krokiem nie powinno być tworzenie skomplikowanej procedury, lecz dokładna analiza asortymentu. Zakres EUDR jest określany przede wszystkim poprzez listę produktów i kody nomenklatury scalonej znajdujące się w załączniku do rozporządzenia.
Firma powinna więc ustalić:
- czy sprzedawany albo importowany produkt znajduje się w zakresie EUDR,
- jaką rolę pełni przedsiębiorstwo w łańcuchu dostaw,
- od kiedy dokładnie dotyczą go obowiązki,
- czy dostawcy są w stanie przekazać dane geolokalizacyjne,
- czy posiadane systemy informatyczne pozwalają przechowywać wymagane informacje,
- kto w firmie będzie odpowiadał za analizę ryzyka i składanie odpowiednich oświadczeń.
EUDR może być szczególnie wymagające dla przedsiębiorstw posiadających rozbudowane i międzynarodowe łańcuchy dostaw. Firma, która kupuje gotowy produkt od stałego kontrahenta, może po raz pierwszy potrzebować informacji sięgających znacznie głębiej niż dane bezpośredniego dostawcy – nawet do dokładnej działki, na której wyprodukowano kawę, kakao, soję czy drewno wykorzystane do powstania produktu.
Dlatego mimo przesunięcia wejścia w życie przepisów do końca 2026 i połowy 2027 roku przedsiębiorcy objęci regulacją nie powinni traktować tego wyłącznie jako odległego obowiązku formalnego. Zebranie danych od dostawców, uporządkowanie łańcucha dostaw i przygotowanie systemu należytej staranności może wymagać znacznie więcej czasu niż samo złożenie elektronicznego oświadczenia.
